महावीर विश्वकर्मा
मान्छे हरबखत विभिन्न खाले वाहाना खोजेर बसिरहेको हुन्छ । उसलाई हाँस्नको लागि वाहाना चाहिन्छ, रुनका लागि वाहाना चाहिन्छ । खुशी हुनका लागि पनि वाहना चाहिन्छ अनि दुखी हुनका लागि पनि वाहना चाहिन्छ । साँच्चै भनौँ भने किसानलाई असारमा धान रोप्ने चटारो जस्तै मान्छेलाई वाहानाको खेती गर्ने चटारो हुन्छ, जुनसुकै बेला, जुनसुकै समय । कुनैपनि मान्छे यत्तिकै न हाँस्छ न रुन्छ । बिनाकारण त मान्छे खुशी हुन पनि सक्दैन, दुखी पनि बन्दैन । यसर्थमा पनि हामी भन्न सक्छौँ जीन्दगी बाँच्न पनि मान्छेलाई वाहना चाहिन्छ । कोही पनि म बाँच्नुपर्छ भनेर जीन्दगी बाँचिरहेको हुँदैन । बरु म अर्को कक्षामा पुग्नुपर्छ भनेर १ वर्ष बाँचिरहेको हुन्छ । म भिसा सकिएपछि स्वदेश फर्किनुपर्छ भनेर विदेशमा कष्टप्रद ढङ्गले औषतमा २ वर्ष बाँचिरहेको हुन्छ । उ सँग विहे गर्न लायक बन्नुपर्छ भनेर ३—४ वर्ष बाँचिरहेको हुन्छ । विहे गरेर नानीबाबु जन्माउँला भनेर थप केही वर्ष बाँचिरहेको हुन्छ । नानीबाबु भएपछि यिनीहरुको कमाई खाने दिन कहिले आउला भनेर २०—२५ वर्ष बाँचिरहेको हुन्छ । अनि पछि कहिले उनीहरुको विहे भएको दिन हेर्न, कहिले नाती नातिना खेलाउने दिन पर्खेर धेरै धेरै बाँचिरहेको हुन्छ मान्छे । यसरी नै हाम्रो जीन्दगी हामीबाट भागेर टाढा गइरहेको हुन्छ । हामीले यसरी छोटकरीमा जीन्दगी बाँचिरहेका छौँ । तर जब नतिजा हाम्रो अगाडी आउँछ अनि त्यही छोटकरीमा बितेका समयहरुको टुक्राटाक्री जोडेर हेर्दा हामीले लामो जीन्दगी बाँचिसकेका हुन्छौँ । जतिबेला हामीलाई आफ्नो जीन्दगी बारे सोँच्ने फुर्सद मिल्नेछ, त्यतिबेला जीन्दगी टाढा पुगिसकेको हुनेछ हामीबाट । आखिर वाहाना न हो जीन्दगी , बाँच्ने पनि वाहाना अनि कति त मर्ने पनि वाहाना । यस्तै वाहानाहरुले गर्दा याद आउँछ कहिलेकाहीँ, कोही कसैको ।
जीन्दगी अनुभवहरुको श्रृंखला हो । हामी बाँचुञ्जेल अनेकन अनुभवहरु सँगालिरहेका हुन्छौँ । ती नै अनुभवहरु सँगाल्दा सँगाल्दै कत्तिपटक जीन्दगी भ्रम जस्तो बनिदिन्छ । एउटा यस्तो भ्रम जसलाई सँच्चिकै सोँचेर रमाइरहेका हुन्छौँ हामी । गर्मी महिनामा मध्य दिउँसो चर्को घाम लागिरहँदा पिच सडकमा हेर्ने हो भने निक्कै पर पानीको पोखरी जस्तो देखिन्छ । तर त्यसलाई भेट्न भनेर जति नजिक गयो त्यो झनझन पर भाग्छ हामीबाट । विज्ञानको भाषामा त त्यसलाई मिराज भन्छन् क्यारे । तर नाम जे सुकै भएपनि त्यो एक किसिमको भ्रम नै हो, पानीको पोखरीको भ्रम । यथार्थमा त्यो पोखरी होईन र पनि त्यस्तै देखिन्छ । जीवनमा यस्ता भ्रमहरु अनेकौँ हुन्छन् । यस्तै भ्रमहरुको भुलभुलैयामा जीन्दगी कत्तिपटक जीन्दगी जस्तो बन्दैन, मसानघाट जस्तो बन्छ । उराठ लाग्दो, उदेक लाग्दो । फेरी पनि हामी आशाका जिजिविषाहरु सिला खोजेर बाँच्ने प्रयत्न भने लगातार गरिरहन्छौँ ।
हिजोआज अधिकांश प्रेमी—प्रमिकाहरु हावा चल्न थाल्ने बित्तिकै, पानी पर्न थाल्ने बित्तिकै, अझ आकाशमा गाडाङ—गुडुङ गर्न थाल्ने बित्तिकै हत्त न पत्त आफ्नो मान्छेलाई मिसकल गर्छन्, चित्त बुझ्दैन अनि म्यासेज गर्छन, केहीबेर म्यासेजको दोहोरी चलेपनि मन थाम्न सक्दैनन् अनि “एकपटक बोली सुन्न मन लाग्यो के” भनेर फोन गर्छन् । यो प्रेम गर्नेहरुको स्वभाव नै हो । यसलाई ननिको मान्नु नै पर्दैन । मान्छेलाई हरेक कुराका लागि वाहाना चाहिन्छ भनेजस्तै, हुनसक्छ आफ्नो मान्छेलाई सम्झिनको लागि पनि वाहाना चाहिन्छ । फेरी मैले यसो भन्दै गर्दा तपाईँलाई लाग्ला की, “कहाँ हुनु आफ्नो मान्छेलाई सम्झिनको लागि पनि वाहाना चाहिन्छ त ? जतिबेला पनि सम्झिरहेकै त हुन्छ नी ।” हो, यसो पनि भन्न सक्नुहोला तपाईँ । मैले तपाईँलाई गलत ठह¥याउन खोजेको पनि होईन । बरु मैले त के चाहीँ भन्न खोजेको हो भने, हामी चारैतिरबाट वाहानाले जेलिएका छौँ । तपाईँ उसलाई हरबखत सम्झिनुहुन्छ किनकी तपाईँ उसँग प्रेम गर्नुहुन्छ । यहाँनेर तपाईँलाई उसको सम्झना आइरहनुको कारण चाहीँ तपाईँले प्रेम गरेको भएर हो । यदि तपाईँ उसँग प्रेम गर्नुहुन्थेन भने तपाईँलाई सम्झना नै आउँथेन नी । त्यसैले सम्झना आउनुको एउटा बाहना प्रेम गर्नु हो । किनकी प्रेम गरेकै कारण हरबखत सम्झनाले सताउँछ ।
म अहिले पनि सम्झिन्छु, कक्षा १० मा स्वास्थ्य तथा जनसंख्या शिक्षा पढाउने गुरुलाई मान्छे प्राकृतिक हो की कृत्रिम हो भन्ने प्रश्न सोधेर हैरान बनाएको । त्यो प्रश्नको चित्त बुझ्दो जवाफ नपाएपछि पनि अरु धेरै प्रश्नहरुसँग जम्काभेट भइसक्यो मेरो जुन प्रश्नहरुको पनि चित्त बुझ्दो जवाफ फेला पार्न सकेको छैन । कहिलेकाहीँ यसो सम्झिँदा दिक्क लागेर आउँछ । हाम्रो जीन्दगी भनेको त एउटा दबाब रै छ । हरेक क्षण किसिम किसिमका दबाबहरु झेलेर बाँच्नुपर्ने । अझ भनौँ भने बाँच्नुपर्ने पनि दबाब हुँदो रहेछ हामीसँग । हामीसँग त आफ्नो भन्ने केही नहुँदो रै छ । आफ्नै जीन्दगी पनि नहुँदो रै छ । यदि हुन्थ्यो भने यसलाई त्याग्नका लागि किन लुकिरहनुपथ्र्यो होला र । खुल्लमखुल्ला आह्वान गरेर आजबाट म मेरो जीन्दगी त्याग्छु भन्न पाइहालिन्थ्यो होला नी । यस्तै दबाबहरु थेग्दै अघि बढ्दा, थाहै नपाईकन कहिले काहीँ कसैसँग प्रेम गर्नुपर्ने दबाबमा पुग्दा रहेछौँ हामी । मनको दबाब । अरु वाहिरी दबाबभन्दा ज्यादै कठोर र अनिवार्य दबाब । यही दबाबको पालना गरिरहँदा केही सम्बन्धहरु चुँडिदा रहेछन् पनि । चङ्गा चेट गर्दा डोरी चुँडिए जस्तो । तर चङ्गा चुँडिएर गएपनि लट्टाई भने हातमै हुँदो रहेछ । सम्झना बनेर बस्दो रहेछ त्यो । त्यही सम्झना कहिलेकाहीँ खुलस्त बनाउन मन लाग्दोरहेछ हामीलाई । अनि त्यो सुनिदिने कोही मान्छेको पनि आवश्यकता बोध हुँदोरहेछ त्यतिबेला ।
कुनै सम्बन्धहरु यस्ता हुन्छन् जुन टाढा भएर पनि टाढा हुँदैनन् । सूर्य जस्तै, अनि चन्द्रमा जस्तै । भन्नेहरु त तिनीहरुलाई पनि टाढा नै भन्लान् तर महसुस गर्नेहरु भने कहिल्यै त्यस्तो भन्दैनन् । छेउमै भएको अनुभुति गरिरहन्छन् सँधै । जीन्दगीको यात्रामा कुनै सम्बन्ध निक्कै नै प्रिय लाग्दोरहेछ हामीलाई । किनकिन विस्तारै विस्तारै मनको निक्कै नै नजिक बनिसकेको हुँदोरहेछ त्यो । त्यतिबेला सपनाहरु पनि बग्रेल्ती नै देख्न पुग्दा रहेछौँ हामी । बाख्राको बडकौँला जस्तै छरपस्ट हुँदा रहेछन् सपनाहरु । घरजम गर्ने सपना, नानीबाबु जन्माउने सपना, सँधै खुशी भएर बाँच्ने सपना ...अरु पनि यस्तै यस्तै । तर मान्छेले देखेका सपनाहरु कहाँ सबै पूरा हुन्छन् र । यदि त्यस्तो हुन्थ्यो भने त मान्छेले आँशु भनेको के हो भन्ने पनि थाहा पाउँथेन होला नी । मलाई त के लाग्छ भने, कतिपय सपनाहरु त टुट्न कै लागि जन्मिँदा रहेछन् । जति बचाउन खोजेपनि मरिगए नसकिने । यसरी टुटेका सपनाहरु, सम्बन्धहरु मनको भित्तामा टाँसिएर बस्दोरहेछ क्यारे, कहिल्यै नउप्किने गरि । जसले बेलाबखत झक्झक्याउँछ हामीलाई । अनि आफ्नो पुरानो कथा सुनाउन मन लाग्छ कसैसँग ।
सँसारको जुनसुकै कुनाकाप्चामा पनि हावा पुगेको हुन्छ भनेजस्तै हरेक व्यक्तिले जीवनमा एक न एक पटक प्रेमको अनुभव गरेको हुन्छ । कतिले यो सत्यलाई लुकाउलान् अनि कतिले बुझ्नै नसकेर हो की होईन भन्ने पनि निक्र्यौल गर्न नसक्लान । तर यथार्थ यही हो । प्रेमबाट कोही पनि टाढा रहन सक्दैन । अहँ सक्दै सक्दैन । यदि कोही टाढा रहने कोशिश गर्छ भने त्यो हुटिट्याउँले आकाश थाम्छु भने जस्तै मुर्खता शिवाय केही हुँदैन । विवाह अघि प्रेमको अनुभव नगर्ने मान्छेले पनि विवाह पछि आफ्नै श्रीमान श्रीमतीसँग प्रेमको अनुभव गरेको हुन्छ । विवाह पूर्वका धेरै प्रेमहरु विवाहमा परिणत हुनै नपाईकन टुङ्गिन्छन् । सरसर्ती हेर्दा त्यस्ता प्रेमहरु त्यहीँ अस्ताएको, त्यहीँ बिलाएको अझ भनौँ त्यहीँ सकिएको देखौँला हामी । तर त्यस्तो भने बिल्कुल होईन । ती प्रेमहरु त झनै मनभित्र गढेर बसेका हुन्छन् । पहाडको ढिस्को जस्तो अडिग भएर बसेका हुन्छन् । केही समयसम्म त हामी आफैलाई ढाँटेर भएपनि त्यो सम्बन्ध बिर्सिएको वाहना गर्छौँ । कसैले सोधिहाल्यो भनेपनि, त्यो पुरानो कुरा के उप्काउनु मैले त भुलिसकेँ भन्ने गछौँ । तर यथार्थ अर्कै हुन्छ । त्यही यथार्थ कहिलेकाहीँ उर्लिएर आउँछ, बर्षे भेल सरि । मान्छे त्यतिबेला वास्तविकताभन्दा केही पर पुग्छ । हरेक कुरामा वास्ता गर्ने समाजको प्रवाहभन्दा धेरै माथी उठ्छ । अनि उकुसमुकुस भएको पुराना सम्झनाहरु कहाँ पोखुँ, कसलाई सुनाउँ भन्ने तहमा पुगिदिन्छ । हो त्यति नै बेला औधी वहकिने गर्छ मान्छे ।
हामी कहिलेकाहीँ कतै हराइरहेका हुन्छौँ । यस्तो लाग्छ की त्यतिबेला हामी आफैबाट पनि टाढा हुन्छौँ । आफ्नै मन पनि आफैसँग नभएको जस्तो लाग्छ त्यतिबेला । जब एक्कासी केही आवाज त्यहाँनेर आउँछ अथवा कसैले छेउमै आएर बोलाउँछ अनि झस्किन्छौँ हामी । हो त्यतिबेला निश्चय नै साँसारिक कृत्रिमताभन्दा पर पुगेर केही प्राकृतिकपनमा रमाइरहेका हुन्छौँ हामी । जहाँ बनावटी भन्दा बढी सहजता खोजिरहेका हुन्छौँ । अनि यहीँनेर थपिहालौँ, प्रेम भनेको प्राकृतिकपन हो । अझ यसरी भनौँ की, प्रेम बनावटी हुन सक्दैन । केहीदिन त्यो बनावटीपन प्रेम जस्तै भएर भ्रम छर्न त सफल होला तर त्यसले आफुलाई प्रेम नै साबित गराउन भने सक्दैन । हामी यसअर्थमा यसो पनि भन्न सक्छौँ की, प्रेममा प्राकृतिकपन हुने भएकोले यसले प्राकृतिसँग गहिरो सम्बन्ध राख्छ । जबजब आकाश गडगडाएर पानी पर्छ अनि प्रेम एकपटक झनै जागरुक बन्छ । जब कालो बादलले आकाश ढाकेर बतास चल्छ, जतिबेला हरिया डाँडामाथी पुगिन्छ, छङछङ बग्ने झरनाको अगाडी पुगिन्छ, हो त्यतित्यतिबेला एक्कासी याद आउँछ आफ्नो मान्छेको । याद गर्दिन भन्दा पनि याद आउँछ । अनि गोजीबाट मोबाइल झिकेर फोन गर्न आत्तुर हुन्छौँ हामी । सोँच्नोस् त, त्यतिबेला मोबाईलमा नेटवर्क देखाएन भने रिसले कति भुत्भुत्तिन्छौँ हामी ? सायद मैले भन्न खोजेको केही बुझ्नुभयो होला । चुम्बकमा फलामलाई आफुतिर तान्न सक्ने गुण हुन्छ, काठको छेउमा राखुञ्जेल चुम्बकको त्यो गुण थाहा पाउन सकिन्न । यो त्यतिबेलासम्म सक्रिय हुँदैन जतिबेलासम्म त्यसलाई फलामको छेउमा लगिन्न । तर जब फलामको छेउमा लगिन्छ अनि यो भित्रको गुण एक्कासी सक्रिय भइहाल्छ । प्रेम पनि त्यस्तै हो, प्राकृतिकतासँग नजिकिएको बेला सामान्य अवस्थामाभन्दा बढी याद आफै आईहाल्छ ।
